Treo tranh đồng thế nào cho chắc và cho vừa mắt
Tranh đồng hay phù điêu đồng thường nặng gấp nhiều lần một bức tranh sơn dầu cùng kích thước. Người ta hay ước lượng bằng mắt rồi đóng một cái đinh — và vài tháng sau đinh tuột dần, bức tranh xệ đi, hoặc rơi hẳn.
Ba việc phải làm đúng thứ tự: biết nó nặng bao nhiêu, chọn cách bắt hợp với tường nhà mình, rồi mới tính tới chiều cao và thẩm mỹ.
Một: khối lượng thật
Hỏi người bán và ghi lại. Nếu không có số, cân trước khi treo — đây là con số quyết định mọi bước sau. Nhớ cộng cả khung nếu tranh có khung gỗ dày, vì khung nhiều khi nặng hơn tấm đồng.
Nguyên tắc an toàn: chọn phụ kiện chịu được gấp vài lần khối lượng thật, không chọn vừa khít.
Hai: tường nhà mình là loại gì
Gõ nhẹ lên tường và nghe:
- Tiếng đặc, chắc — tường gạch hoặc bê tông. Dùng khoan và vít nở nhựa hoặc nở sắt tuỳ tải; đây là loại chịu tốt nhất.
- Tiếng rỗng, vang — tường thạch cao. Nở nhựa thường không đủ; phải bắt vào khung xương bên trong, hoặc dùng nở chuyên dụng cho tấm rỗng (loại bung cánh phía sau).
- Tường gỗ hoặc vách ngăn nhẹ — bắt vào thanh đứng, không bắt vào mặt ván.
Với tranh nặng trên tường thạch cao, cách chắc nhất là dò khung xương bằng thiết bị dò đơn giản, rồi bắt thẳng vào đó. Nếu vị trí khung không trùng chỗ muốn treo, lắp một thanh gỗ ngang bắt vào hai khung rồi treo tranh lên thanh đó.
Ba: móc treo và cách phân tải
- Tranh rộng nên treo hai điểm thay vì một — vừa chia tải, vừa giữ tranh không bị lệch theo thời gian.
- Dây treo phải là loại chịu tải, không dùng dây cước mảnh hay dây dù cũ. Dây lão hoá theo thời gian, nhất là ở nơi có nắng chiếu.
- Móc chữ S mở dần dưới tải kéo dài — dùng móc kín hoặc bóp lại sau khi lắp.
- Kiểm lại sau một tuần đầu và sau đó mỗi quý: nắn thẳng, thử kéo nhẹ.
Bốn: chiều cao và vị trí
- Tâm tranh ngang tầm mắt người đứng là mốc dùng được cho hành lang và phòng khách.
- Treo phía trên sofa hoặc tủ thì mép dưới cách mặt đồ một khoảng vừa phải — quá sát trông chật, quá cao thì tranh và đồ không thành một cụm.
- Không treo tranh nặng ngay trên đầu giường hoặc ngay trên chỗ ngồi. Đây là nguyên tắc an toàn, và cũng trùng với lời khuyên quen thuộc.
- Tránh tường ẩm, tường sát nhà tắm, tường bị nắng chiếu gay gắt — cả ba đều rút ngắn tuổi thọ bề mặt đồng.
Năm: ánh sáng làm nên một nửa
Đồng ăn ánh sáng rất rõ. Cùng một bức tranh, chiếu đúng thì nổi khối, chiếu sai thì phẳng lì.
- Chiếu chếch từ trên xuống khoảng một góc vừa phải làm nổi phần chạm nổi — đây là cách chiếu hợp nhất với phù điêu.
- Chiếu thẳng vuông góc làm mất bóng đổ, tranh trông bẹt.
- Ánh sáng ấm hợp với đồng vàng; ánh sáng trắng làm đồng đỏ trông xám.
- Đèn nên đặt xa mặt tranh để không tạo điểm nóng cục bộ trên bề mặt.
Sáu: giữ cho tranh không xỉn
- Lau bụi bằng khăn khô mềm, theo chiều chạm nổi. Không dùng khăn ướt thường xuyên.
- Không dùng hoá chất tẩy mạnh hay bột đánh bóng thô — chúng bào mòn lớp phủ và làm đồng xỉn nhanh hơn về sau.
- Vết tay để lại dầu; lau ngay sau khi chạm vào là đủ.
- Đồng để lâu lên nước sẫm lại là bình thường và nhiều người thích. Hàng mạ thì không lên nước mà chỉ tróc — nếu thấy tróc mảng, đó là hàng mạ chứ không phải đồng đặc.
Tranh khổ lớn và bộ nhiều tấm
Bộ ba tấm hoặc bộ bốn tấm đang được chuộng, và chúng có mấy điểm riêng:
- Khoảng cách giữa các tấm nên đều và nhỏ hơn bề rộng một tấm — cách xa quá thì bộ tranh rời ra thành ba bức lẻ.
- Căn theo đường ngang chung: mép trên hoặc tâm của các tấm phải thẳng hàng. Dùng thước nivo hoặc dây căng, đừng canh bằng mắt.
- Treo từ tấm giữa ra hai bên: sai số dồn ra ngoài rìa thì dễ chỉnh hơn dồn vào giữa.
- Với bộ nặng, cân nhắc lắp một thanh ray ngang rồi treo cả bộ lên ray — chỉnh khoảng cách sau này không phải khoan lại.
Vận chuyển và mở gói
Tranh đồng dễ móp ở góc và dễ xước ở mặt chạm. Khi nhận hàng:
- Mở gói trên mặt phẳng có lót, không dựng đứng rồi rút ra.
- Kiểm bốn góc và mặt sau ngay lúc nhận, chụp ảnh nếu thấy móp — sau đó rất khó phân định lỗi do ai.
- Không tì tay lên mặt chạm khi bê; cầm theo khung hoặc theo mép.
- Cất tạm thì dựng nghiêng nhẹ vào tường, có lót mềm ở điểm tiếp xúc, không đặt nằm chồng lên nhau.
Nhận biết chất lượng trước khi mua
- Mặt sau — chỗ ít được làm đẹp nhất, nói thật nhất về chất liệu và cách đúc.
- Mối hàn ở khung và ở móc — hàn ẩu là chỗ hỏng đầu tiên.
- Độ dày — tấm quá mỏng dễ móp và cong theo thời gian.
- Nét chạm ở chi tiết nhỏ: ngón tay, cánh, chữ — hàng làm vội mài tròn cho nhanh.
Bức tranh không hợp thì làm gì
Trước khi khoan, dán một tờ giấy đúng kích thước lên tường và sống với nó vài ngày. Rất nhiều người đổi vị trí — hoặc đổi ý hẳn — sau phép thử không tốn gì này.
Đã khoan rồi mà muốn đổi thì trám lỗ bằng bột trét và sơn dặm; việc nhỏ, nhưng làm càng sớm càng dễ khớp màu sơn cũ.
Phần ý nghĩa: chọn nội dung tranh
Nội dung tranh là chuyện sở thích và văn hoá gia đình. Hai điều thực tế đáng cân nhắc: tranh treo nơi tiếp khách thì cả nhà cùng nhìn mỗi ngày, nên nên chọn thứ không ai thấy nặng nề; và tranh có chữ thì nhớ rằng chữ sai hoặc chữ viết lệch sẽ rất khó chịu với người đọc được.
Còn phần "treo tranh này thì hợp mệnh" là quy ước — theo thì theo, nhưng đừng để nó lấn chỗ của phần an toàn và phần vừa mắt.
Tóm lại
Biết khối lượng, biết tường mình là loại gì, treo hai điểm cho tranh rộng, đặt tâm tranh ngang tầm mắt, chiếu sáng chếch từ trên xuống, và kiểm lại sau tuần đầu. Thử bằng tờ giấy dán tường vài ngày trước khi khoan — rẻ nhất trong mọi bước.