Bộ tranh đồng nhiều bức: mua cả bộ hay mua lẻ
Trên quầy tranh đồng, bên cạnh những bức đứng một mình luôn có mấy bộ nhiều bức bày cạnh nhau: bộ bốn theo bốn mùa, bộ đôi treo hai bên, bộ ba chia một cảnh ra làm ba tấm. Người mua đứng trước đó thường vướng đúng một câu: mua cả bộ hay mua một bức thôi.
Câu trả lời không nằm ở chỗ bộ đẹp hơn hay lẻ đẹp hơn. Nó nằm ở chỗ treo, ở tiền, và ở chuyện bạn có định treo hết cùng lúc hay không.
Không phải bộ nào cũng là một bộ
Chữ “bộ” trên thị trường được dùng cho ít nhất ba thứ khác nhau, và chúng không giống nhau chút nào.
Bộ theo đề tài truyền thống. Tứ quý — bốn bức ứng với bốn mùa — là dạng quen nhất. Ở đây bốn bức thật sự thuộc về nhau: thiếu một là thiếu hẳn một mùa. Cách hiểu chi tiết về từng bức thì mỗi vùng, mỗi dòng nghề kể một kiểu, nên nếu nghe hai nơi nói khác nhau thì đó là chuyện bình thường chứ không phải một bên sai.
Bộ chia một cảnh ra nhiều tấm. Một khung cảnh được cắt thành hai, ba hoặc nhiều mảnh treo cách nhau. Ở dạng này thì tách lẻ gần như vô nghĩa — một tấm rời chỉ là một mảnh cụt.
Bộ do người bán ghép. Mấy bức cùng khổ, cùng khung, cùng tông màu được bày chung và gọi là bộ. Chúng hợp mắt khi đứng cạnh nhau, nhưng không có ràng buộc nào bắt phải đi cùng. Dạng này tách lẻ thoải mái.
Biết mình đang đứng trước dạng nào là việc đầu tiên, vì ba dạng cho ba câu trả lời khác nhau.
Đọc giá của một bộ
Giá bộ và tổng giá các bức lẻ hiếm khi bằng nhau, và chênh theo cả hai chiều.
Bộ rẻ hơn tổng lẻ thường vì xưởng làm liền một đợt: cùng khuôn khổ, cùng đợt xử lý bề mặt, cùng lô khung. Phần tiết kiệm đó là thật.
Bộ đắt hơn tổng lẻ cũng có lý do thật: bốn bức phải đồng màu, đồng độ bóng, đồng nét chạm thì công chọn và công làm đều tăng. Hai bức lệch tông treo cạnh nhau là lộ ngay, trong khi một bức đứng riêng thì không ai so với cái gì.
Điều đáng hỏi khi cầm báo giá không phải “sao đắt vậy” mà là giá này đã gồm khung chưa, gồm mấy cái, và có tính công treo không. Bộ bốn bức nghĩa là bốn bộ khung, bốn lần treo, bốn lần khoan — những khoản này hay nằm ngoài con số ghi trên nhãn.
Chỗ treo quyết định số bức
Đây là chỗ hay làm ngược. Nhiều người chọn bộ trước rồi về mới đo tường.
Thứ tự đỡ tiếc tiền hơn: đo mảng tường trống trước — rộng bao nhiêu, cao bao nhiêu, có gì chắn không — rồi mới xem mảng đó chứa được mấy bức ở cỡ nào.
Một bộ bốn bức cần bề ngang bằng tổng bốn bức cộng ba khoảng hở, và khoảng hở đó không được quá hẹp nếu không cả cụm nhìn như một khối rối. Mảng tường không đủ thì có hai đường: chọn bộ cỡ nhỏ hơn, hoặc chọn một bức đứng riêng cho vừa. Ép bốn bức vào mảng tường của hai bức là cách chắc chắn để sau này nhìn thấy khó chịu.
Cũng nên nhớ mảng tường cao hay mảng tường dài cho ra hai lựa chọn khác nhau: cầu thang và hành lang hợp với bộ xếp lệch tầng hơn là bộ xếp ngang thẳng hàng.
Mua lẻ trước, bổ sung sau
Cách này nghe rất hợp lý — chia tiền ra nhiều đợt — nhưng có mấy chỗ vướng nên biết trước.
Chỗ vướng lớn nhất là màu. Đồng thay đổi bề mặt theo thời gian, và một bức đã treo hai năm không còn cùng sắc với bức vừa ra lò. Treo cạnh nhau là thấy. Chỗ vướng thứ hai là mẫu: xưởng đổi mẫu, đổi khuôn, hoặc thôi làm dòng đó. Thứ ba là khung — mẫu khung hay đổi nhanh hơn mẫu tranh.
Nếu vẫn muốn mua dần, có ba việc làm được ngay hôm mua bức đầu tiên: hỏi người bán xem dòng này còn làm tới bao giờ, xin ghi lại mã mẫu và mã khung, và chụp lại bức đầu ở ánh sáng tự nhiên để sau còn có cái mà đối chiếu.
Riêng với bộ chia một cảnh ra nhiều tấm thì đừng mua dần. Dạng đó phải cùng một lần.
Treo một bộ: phần khác hẳn treo một bức
Treo một bức thì sai vài phân không ai để ý. Treo một cụm thì mắt người tự động so các bức với nhau, nên sai vài phân là lộ.
Mấy điểm đáng làm:
- Căn theo một đường ngang chung, thường là đường giữa của các bức, chứ không căn theo mép trên — vì các bức có thể không cao bằng nhau.
- Giữ khoảng hở giữa các bức đều nhau và nhỏ hơn bề rộng một bức, để cả cụm đọc như một khối.
- Bày thử trên sàn trước, hoặc cắt giấy bằng đúng khổ dán thử lên tường, rồi mới khoan. Tranh đồng nặng nên mỗi lỗ khoan sai là một lỗ phải vá.
- Xác định loại tường trước khi chọn nở vít, và với bộ nhiều bức thì nhân số lỗ lên — tường yếu mà khoan nhiều chỗ là chuyện đáng hỏi thợ.
Khi một bức trong bộ hỏng hoặc mất
Chuyện này xảy ra nhiều hơn người ta tưởng: một bức rơi lúc sơn lại nhà, một bức để quên khi chuyển chỗ, một bức được tặng đi.
Ba đường xử, không đường nào sai:
Đặt làm bù một bức. Khả thi nếu còn mã mẫu và xưởng còn làm. Chuẩn bị tinh thần là bức mới sẽ sáng màu hơn phần còn lại trong một thời gian.
Treo tiếp phần còn lại. Ba bức của một bộ bốn vẫn treo được, chỉ là bố cục phải xếp lại cho cân chứ đừng để nguyên chỗ cũ với một khoảng trống.
Đổi vai cả cụm. Tách ra treo ở những phòng khác nhau, mỗi bức thành một bức đứng riêng. Với bộ do người bán ghép thì đây là cách gọn nhất.
Chỉ có bộ chia cảnh là khó xử, vì mảnh rời không tự đứng được.
Bộ làm quà
Tặng một bộ có hai mặt. Mặt được là nó trông trọng thị và không bị nhìn như món mua vội. Mặt phải cân là nó đặt lên người nhận một bài toán chỗ treo lớn hơn nhiều so với một bức.
Nếu không biết nhà người ta còn mảng tường nào trống, thì một bức vừa phải an toàn hơn một bộ bốn bức khổ lớn. Người nhận cất bộ tranh vào kho vì không có chỗ treo là kết cục không ai muốn, mà lại hay xảy ra.
Trường hợp tặng cho cơ quan, nhà thờ họ hay nơi thờ tự thì ngược lại: chỗ treo rộng, và bộ nhiều bức thường hợp hơn. Nhưng hỏi trước một câu về chỗ dự định treo vẫn là việc nên làm.
Ba điều gọn lại
Một, xác định đang đứng trước dạng bộ nào — bộ theo đề tài, bộ chia cảnh, hay bộ do người bán ghép — vì ba dạng cho ba cách xử khác nhau.
Hai, đo tường trước rồi mới chọn số bức, đừng làm ngược; và hỏi cho rõ báo giá đã gồm mấy bộ khung.
Ba, mua dần từng bức thì chấp nhận chuyện lệch màu về sau — xin mã mẫu, mã khung và chụp lại bức đầu ngay hôm mua là ba việc rẻ nhất bạn làm được cho mình.