Khung, dây và móc treo: phần hỏng trước cả bức tranh
Người ta chăm bức tranh: lau bụi, tránh ẩm, để ý lớp màu. Ít ai để ý phần giữ nó trên tường — và đó mới là phần hỏng trước, lặng lẽ, cho tới lúc nghe một tiếng động.
Bài này nói về khung, dây, móc và chỗ bắt vào tường: chúng hỏng thế nào, kiểm ra sao.
Bốn phần giữ bức tranh, hỏng theo bốn kiểu
Tách ra thì biết nhìn vào đâu.
Khung. Khung gỗ có thể cong, hở mộng, mối mọt ở mặt sau. Khung kim loại thì ít cong hơn nhưng chỗ nối bằng vít có thể lỏng.
Thanh ngang hoặc móc gắn sau khung. Phần này chịu toàn bộ trọng lượng, và với tranh nặng thì vít gắn vào gỗ khung dần bị kéo lỏng — đây là kiểu hỏng phổ biến nhất.
Dây treo. Dây thép bện mòn ở chỗ gập, dây dù và dây cước giòn dần theo năm. Dây thường đứt ở đúng chỗ tiếp xúc với móc.
Chỗ bắt vào tường. Nở lỏng, đinh bị kéo nghiêng, hoặc tường quanh lỗ bị mủn — nhất là tường từng ngấm nước.
Điểm chung: cả bốn đều xuống dần chứ không hỏng đột ngột, nên đều phát hiện được nếu có kiểm.
Kiểm mỗi năm: năm phút, bốn động tác
Làm vào một dịp cố định để khỏi quên — nhiều nhà gộp vào đợt dọn cuối năm.
Nhìn bức tranh có còn ngang không. Lệch dần là dấu hiệu một bên đang tụt.
Nâng nhẹ bức tranh lên vài phân rồi đặt lại. Cảm nhận xem có tiếng lạo xạo, có chỗ lỏng không. Nâng bằng hai tay ở hai bên khung, không nâng bằng một góc.
Sờ dọc dây treo. Chỗ gập và chỗ tiếp xúc móc là nơi mòn trước; dây thép bện mà thấy sợi tòe ra là phải thay.
Lắc nhẹ móc trên tường. Chớm lung lay thì xử ngay, đừng đợi.
Với tranh nặng và tranh treo cao thì gọi người làm giúp — kiểm một bức tranh không đáng để trèo thang một mình.
Chọn phần cứng cho đúng trọng lượng
Đây là chỗ quyết định, và nó phải bắt đầu bằng một con số.
Cân bức tranh trước. Nghe buồn cười nhưng phần lớn người treo không biết bức tranh nhà mình nặng bao nhiêu, nên chọn móc theo cảm giác.
Chọn phần cứng dư tải, đừng chọn vừa khít. Trọng lượng không phải là lực duy nhất — có rung, có va chạm, có lúc ai đó đụng vào.
Dùng hai điểm treo thay vì một với tranh ngang và tranh nặng. Vừa chia lực, vừa giữ cho tranh không xoay lệch, vừa an toàn hơn nếu một bên có vấn đề.
Xem loại tường trước khi chọn nở. Tường gạch đặc, bê tông, thạch cao, vách nhẹ — mỗi loại một kiểu bắt, và đây là chỗ nên hỏi thợ nếu không rõ tường nhà mình.
Và đừng treo vào đinh đóng sẵn của chủ nhà trước mà không kiểm. Bạn không biết cái đinh đó từng giữ vật nặng bao nhiêu và đã bị kéo bao lâu.
Mấy chỗ treo làm phần cứng xuống nhanh
Cùng một bộ móc, treo chỗ này bền gấp mấy lần chỗ kia.
Tường ẩm hoặc tường ngoài. Ẩm làm kim loại gỉ và làm chỗ bắt mủn.
Sát cửa ra vào. Mỗi lần đóng cửa là một cú rung nhỏ, lặp hằng ngày trong nhiều năm.
Trên đầu giường, trên ghế sofa, trên bàn ăn. Đây không phải chuyện phần cứng xuống nhanh mà là chuyện hậu quả nếu rơi — nên nếu treo ở đó thì phải chắc hơn mức bình thường.
Gần bếp. Hơi dầu bám vào dây và móc, lâu ngày làm khó nhìn ra chỗ mòn.
Nguyên tắc gọn: chỗ nào rơi xuống có người thì chỗ đó kiểm kỹ hơn và kiểm thường hơn.
Khi phải tháo xuống
Lau nhà, sơn lại, chuyển nhà — lúc tháo cũng là lúc dễ hỏng.
Tháo bằng hai người với tranh lớn. Một người nhấc, một người đỡ — tranh đồng nặng và trơn hơn vẻ ngoài.
Đặt tựa vào tường, mặt tranh quay vào trong, có lót dưới chân. Không đặt nằm chồng lên nhau.
Nhân lúc tháo thì thay luôn dây. Dây rẻ, công tháo lắp mới là phần tốn — làm một lần cho cả hai việc.
Chụp ảnh mặt sau trước khi tháo. Để lắp lại đúng chiều, đúng vị trí móc.
Và nếu tường vừa sơn hoặc vừa ngấm nước thì đợi khô hẳn rồi hãy khoan lại — bắt vào tường còn ẩm thì mấy tháng sau lỏng.
Móc cũ của nhà trước: thay hay dùng lại
Ai mới dọn vào nhà nào cũng gặp một bức tường đầy lỗ và vài cái móc còn cắm sẵn.
Chúng tiện thật, nhưng có mấy điều bạn không biết: móc đó từng giữ vật nặng bao nhiêu, đã chịu lực bao nhiêu năm, và bắt vào tường bằng kiểu gì. Một cái đinh trông bình thường có thể đã bị kéo nghiêng dần và chỉ còn bám hờ.
Cách xử gọn: với tranh nhẹ thì dùng lại được sau khi lắc thử; với tranh nặng thì bắt mới, và bắt lệch đi vài phân thay vì dùng đúng lỗ cũ — lỗ cũ đã mủn quanh miệng.
Còn cả một mảng tường nhiều lỗ thì đừng vội trám hết. Treo xong rồi mới trám phần còn thừa, vì có khi bạn lại cần đúng một lỗ trong số đó.
Và nếu nhà đang thuê, nhớ rằng số lỗ khoan thêm là chuyện có thể phải bàn khi trả nhà — chụp ảnh tường lúc mới nhận là việc năm phút mà đỡ tranh cãi về sau.
Ba điều gọn lại
Một, phần giữ tranh hỏng trước bức tranh, và cả bốn bộ phận đều xuống dần chứ không hỏng đột ngột — nên đều phát hiện được nếu có kiểm.
Hai, cân bức tranh trước rồi mới chọn phần cứng, chọn dư tải chứ đừng vừa khít, và dùng hai điểm treo với tranh nặng.
Ba, chỗ nào rơi xuống có người thì kiểm kỹ hơn và thường hơn — trên đầu giường, trên sofa, trên bàn ăn.