Tranh đặt làm mà nhận về không như mẫu: xử theo thứ tự nào
Đặt một bức tranh đồng làm riêng, duyệt mẫu, chờ vài tuần. Tới lúc nhận thì nó không hẳn giống thứ mình hình dung — chi tiết khác đi, màu khác, cỡ lệch, hoặc chỉ là "nhìn không ra như trong hình".
Đây là tình huống khó xử cho cả hai bên, và cách xử phụ thuộc gần như hoàn toàn vào một chuyện đã xảy ra từ trước: lúc duyệt mẫu, hai bên đã chốt những gì bằng chữ.
Ba loại lệch, ba cách xử khác nhau
Lệch so với thoả thuận. Cỡ khác con số đã ghi, thiếu một chi tiết đã nêu, sai chữ đã duyệt, dùng vật liệu khác loại đã chốt. Đây là loại rõ ràng nhất — có căn cứ, và bên làm phải xử lý.
Lệch trong phạm vi hàng thủ công. Nét chạm không giống hệt mẫu, màu đậm nhạt hơn một chút, vân bề mặt khác. Với đồ làm tay thì mỗi bức một khác, và điều này không phải lỗi — trừ khi hai bên đã thoả thuận giống hệt.
Lệch so với hình dung của mình. Mọi thứ đúng thoả thuận, nhưng mình tưởng nó sẽ khác. Loại này không có ai sai, và đó cũng là loại khó chịu nhất vì không biết trách ai.
Việc đầu tiên khi nhận hàng mà thấy gợn là xếp cái mình thấy vào một trong ba loại này, trước khi nhắn gì cho bên làm. Xếp đúng loại thì cuộc trao đổi sau đó khác hẳn.
Đối chiếu trước khi nói
Mở lại toàn bộ những gì đã trao đổi: bản vẽ hoặc ảnh mẫu đã duyệt, tin nhắn chốt cỡ, phần ghi về chất liệu và cách xử lý bề mặt.
Rồi đo và so từng thứ: kích thước thật, chữ có đúng không, số chi tiết có đủ không. Ghi ra một danh sách ngắn những chỗ lệch, kèm ảnh chụp.
Danh sách cụ thể làm được hai việc: nó cho bên làm biết chính xác phải sửa gì, và nó giữ cuộc trao đổi ở phần sự việc thay vì ở phần cảm giác. "Bức này nhìn không ưng" thì khó trả lời; "chiều cao 58 phân thay vì 62 như đã chốt" thì có việc để làm.
Nói thế nào ở lần nhắn đầu tiên
Ngắn, có ảnh, và nêu rõ mình đề nghị gì.
Ba phần: đây là chỗ tôi thấy khác so với đã chốt — đây là ảnh — anh chị xem có sửa được không, hay ta xử thế nào.
Đừng mở đầu bằng đòi hoàn tiền nếu chưa nghe họ nói. Phần lớn xưởng làm ăn tử tế sẽ đề nghị sửa, và sửa thường là kết cục tốt nhất cho cả hai — mình có bức tranh, họ giữ được uy tín.
Và nhắn thay vì gọi, ít nhất ở lần đầu. Nhắn thì có ảnh kèm, có lưu lại, và cả hai bên đều đọc kỹ hơn.
Khi bên làm nói đó là đặc thù hàng thủ công
Câu này đôi khi đúng thật, đôi khi là cách né. Phân biệt bằng một câu hỏi: chỗ lệch này có nằm trong thứ đã ghi thành số hoặc thành chữ không?
Cỡ, chữ, số lượng chi tiết, loại vật liệu — mấy thứ này ghi được, nên "đặc thù thủ công" không giải thích được cho chúng.
Còn nét chạm, độ đậm nhạt của màu, vân bề mặt — mấy thứ này thật sự khác nhau giữa các bức, và đòi giống hệt là đòi thứ nghề thủ công không hứa được.
Nếu ngay từ đầu mình cần độ giống cao thì đó là điều phải nói trước khi đặt, và thường kéo theo giá khác. Nói sau khi nhận hàng thì muộn.
Mấy lối ra thường gặp
- Sửa lại phần lệch. Hợp với lỗi cụ thể và sửa được — chữ, phụ kiện, khung, đế.
- Làm lại. Với lỗi lớn không sửa được, như sai cỡ nhiều. Cần bàn rõ ai chịu chi phí và mất bao lâu.
- Giảm giá và giữ nguyên. Cách nhiều người chọn khi lệch không lớn và mình vẫn dùng được. Nhanh gọn cho cả hai.
- Trả lại. Khả thi khi món chưa gắn cố định và khi hai bên đã thoả thuận điều kiện từ đầu. Với hàng đặt riêng thì thường khó hơn hàng có sẵn — đây chính là lý do phải chốt trước khi đặt.
Chọn lối nào thì cũng nên nói rõ và chốt lại bằng tin nhắn: sửa gì, bao lâu, chi phí ra sao.
Đặt lần sau: bốn thứ chốt bằng chữ
Gần như mọi tranh cãi ở trên đều phòng được ở khâu đặt hàng.
Cỡ bằng số, ghi rõ đo phủ bì hay không tính khung.
Chữ, nếu có — gõ ra đúng từng ký tự, và yêu cầu gửi ảnh phần chữ trước khi hoàn thiện.
Vật liệu và cách xử lý bề mặt, gọi đúng tên chứ đừng nói chung chung.
Mức độ giống mẫu — nói rõ mình chấp nhận sai khác tới đâu, và với mẫu quan trọng thì xin ảnh ở giai đoạn giữa chứ đừng chờ tới lúc xong.
Thêm một việc rất rẻ: hỏi trước xem nếu hàng không đúng thoả thuận thì bên làm xử thế nào. Câu trả lời của họ vừa là thông tin về chính sách vừa là thông tin về con người.
Khi chính mình đổi ý
Nói cho công bằng: không ít trường hợp hàng đúng thoả thuận và cái đổi là ý mình.
Lúc đó nên nói thẳng là mình đổi ý, chứ đừng dựng lên một lỗi để có cớ. Nói thật thì thường vẫn thương lượng được — nhiều xưởng sẵn sàng sửa một phần với chi phí chia đôi.
Còn dựng lỗi thì hỏng cả hai: họ kiểm ra ngay, và mình mất một mối làm hàng riêng vốn không dễ tìm.
Ba điều gọn lại
Một. Xếp chỗ gợn vào một trong ba loại trước khi nhắn: lệch so với thoả thuận, lệch trong phạm vi hàng thủ công, hay lệch so với hình dung của mình.
Hai. "Đặc thù hàng thủ công" không giải thích được cho những thứ đã ghi thành số hoặc thành chữ — cỡ, chữ, số chi tiết, loại vật liệu.
Ba. Lần sau chốt bốn thứ bằng chữ, và xin ảnh ở giai đoạn giữa thay vì chờ tới lúc xong.