Tranh đồng ở cầu thang và hành lang: chỗ khó nhất trong nhà
Cầu thang và hành lang là hai mảng tường trống nhất trong nhà, nên rất hay được chọn để treo tranh. Với tranh đồng thì đây lại là chỗ khó nhất — khó hơn phòng khách nhiều — và cái khó không nằm ở thẩm mỹ.
Bài này nói ba thứ riêng của hai chỗ này: không có chỗ đứng lùi ra xa, người đi ngang sát bức tranh, và một vật nặng treo phía trên bậc thang.
Không lùi ra xa được
Tranh đồng đẹp ở chỗ chạm nổi — và chạm nổi cần khoảng cách để nhìn ra khối. Ở phòng khách bạn lùi được bốn năm bước; ở hành lang rộng một mét thì không.
Chọn mẫu chi tiết vừa phải. Bức nhiều chi tiết nhỏ đứng sát nhìn thành rối, mà không có chỗ nào trong hành lang để nhìn cho ra tổng thể. Mẫu ít nhân vật, mảng lớn, đường nét dứt khoát thì hợp hơn hẳn.
Khổ nhỏ hơn bạn định. Phản xạ thường là chọn bức lớn cho "xứng mảng tường dài", nhưng mảng tường dài ấy lại được nhìn từ khoảng cách rất gần.
Hoặc treo thành chuỗi nhỏ dọc lối đi — người ta xem lần lượt khi bước qua, hợp với cách hành lang thật sự được sử dụng.
Người đi ngang sát bức tranh
Đây là khác biệt lớn nhất so với phòng khách, và là chỗ tranh đồng hay hỏng.
Va quệt. Vai, túi xách, tay nắm va lướt qua mỗi ngày. Với mặt đồng chạm nổi thì chỗ nhô cao nhất bị mòn trước, và mòn không đều nhìn rất rõ.
Dấu tay. Người ta chống tay lên tường khi đi cầu thang, và tay thì có mồ hôi. Đồng ăn mồ hôi để lại vệt sẫm, lau mãi cũng thành vết.
Góc và mép nhô ra. Khung dày treo ở hành lang hẹp là chỗ đập vào người — trẻ con chạy qua thì nguy hiểm thật.
Cách xử: treo cao hơn tầm vai ở đoạn hẹp, chọn khung mỏng hoặc khung bo cạnh, và tránh treo ở đúng chỗ người ta hay quẹo — góc rẽ là nơi va nhiều nhất.
Vật nặng treo phía trên bậc thang
Phần này không có chỗ cho ước lượng. Một bức tranh đồng rơi xuống chiếu nghỉ đã nguy hiểm; rơi xuống giữa dốc thang, hoặc rơi trúng người đang đi lên, là chuyện khác hẳn.
Biết tường là tường gì trước khi khoan — gạch đặc, gạch lỗ, bê tông, hay tấm thạch cao. Mỗi loại một kiểu nở vít, và tấm thạch cao thì phải bắt vào khung xương bên trong chứ không bắt vào tấm.
Dùng hai điểm treo, không dùng một. Hai điểm vừa giữ tranh thẳng vừa chia tải; một điểm mà lỏng là cả bức xoay rồi tuột.
Tính dư tải. Phụ kiện treo nên chịu được nhiều hơn hẳn trọng lượng bức tranh — dư ra là để dành cho lúc có người vịn vào hoặc va mạnh.
Kiểm dây và móc mỗi năm một lần. Dây treo và móc là phần hỏng trước cả bức tranh, và ở cầu thang thì hậu quả nặng hơn mọi chỗ khác.
Nhà có trẻ nhỏ hay người lớn tuổi thì cân nhắc kỹ hơn nữa, hoặc chọn mảng tường ở chiếu nghỉ thay vì mảng dốc.
Không chắc về tường thì gọi thợ. Khoản tiền công ấy nhỏ hơn rất nhiều so với thứ đang được đặt lên bàn cân.
Ánh sáng ở hai chỗ này
Cầu thang và hành lang thường chỉ có đèn trần, mà đèn trần chiếu thẳng từ trên xuống thì làm mặt đồng bẹt đi — mất hết cái khối mà bức tranh được làm ra để khoe.
Đèn hắt xiên từ một bên mới tạo bóng đổ, và bóng đổ mới cho thấy chạm nổi.
Tránh đèn chiếu vuông góc vào mặt tranh — đồng bóng thì phản chiếu thẳng vào mắt người đi.
Thử trước khi khoan đèn: cầm đèn pin điện thoại, rọi thử vài góc vào buổi tối, chọn góc nào ra khối đẹp nhất rồi mới lắp.
Và nhớ ánh sáng đổi theo giờ nếu hành lang có cửa sổ — ngắm thử cả sáng lẫn tối trước khi chốt chỗ.
Căn độ cao trên tường dốc
Treo dọc theo dốc cầu thang là chỗ dễ nhìn ra lệch nhất, vì mắt lấy chính bậc thang làm mốc.
Căn theo đường dốc, không căn theo sàn. Với một chuỗi tranh thì tâm các bức nên nằm trên một đường song song với tay vịn.
Đo từ mũi bậc ngay dưới mỗi bức, lấy cùng một khoảng cách cho mọi bức.
Dán giấy báo cắt đúng khổ lên tường trước, đi lên đi xuống vài lượt rồi mới khoan. Mười phút này tiết kiệm được mấy cái lỗ trên tường.
Và nhìn thử từ chân thang nhìn lên — đó mới là góc nhìn người ta thấy nhiều nhất, không phải góc đứng ngang tầm.
Khi nào nên chọn chỗ khác
Có mấy trường hợp mà câu trả lời trung thực là đừng treo ở đó:
Hành lang quá hẹp, hai người tránh nhau đã phải nghiêng vai.
Lối đi ra vào chính, nơi mỗi ngày có người khiêng đồ, đẩy xe, mang vác qua lại.
Tường ẩm — vết loang, sơn phồng, sờ thấy mát tay khác hẳn mảng bên cạnh. Treo tranh đồng lên tường ẩm là vừa giấu chỗ hỏng vừa hại bức tranh.
Ngay lối lên xuống của nhà có trẻ hiếu động. Bức tranh không quan trọng bằng chuyện đó.
Trong mấy trường hợp này, chiếu nghỉ hoặc mảng tường cuối hành lang — chỗ nhìn được từ xa mà không ai đi sát — thường là lời giải tốt hơn.
Ba điều gọn lại
Không lùi ra xa được thì chọn mẫu ít chi tiết và khổ nhỏ hơn mình định, hoặc treo thành chuỗi nhỏ để người ta xem lần lượt khi bước qua.
Người đi sát là nguồn hỏng chính — va quệt làm mòn chỗ nhô cao, dấu tay để lại vệt sẫm trên đồng. Treo cao hơn tầm vai, khung mỏng, tránh góc rẽ.
Treo vật nặng phía trên bậc thang thì không ước lượng. Biết tường là tường gì, dùng hai điểm treo, tính dư tải, kiểm dây móc mỗi năm — không chắc thì gọi thợ.