Tranh đồng trong phòng ngủ: cỡ, chỗ treo và phần an toàn trên đầu giường
Trong loạt bài về tranh cho từng phòng, phòng ngủ là chỗ ít người treo tranh đồng nhất — và cũng là chỗ có nhiều lý do thật để cân nhắc kỹ nhất.
Không phải vì kiêng kỵ. Mà vì phòng ngủ khác mọi phòng khác ở ba điểm: bạn nhìn nó lâu nhất, bạn nằm bên dưới nó, và nó ít ánh sáng nhất. Ba điểm đó đổi hẳn cách chọn và cách treo.
Phần an toàn: treo phía trên đầu giường
Nói trước vì đây là phần quan trọng nhất.
Tranh đồng nặng hơn tranh vẽ hay tranh in cùng khổ khá nhiều, và đầu giường là chỗ duy nhất trong nhà mà một vật rơi xuống sẽ rơi trúng người đang ngủ — tức là người không thể tránh.
Cách chắc chắn nhất là không treo phía trên đầu giường, mà chuyển sang bức tường đối diện hoặc tường bên. Tường đối diện lại đúng là chỗ bạn nhìn thấy nó nhiều nhất, nên đây không phải sự hy sinh gì.
Nếu vì bố cục mà buộc phải treo phía đó, thì mấy điều không được bỏ: xác định đúng loại tường và chọn nở vít cho phù hợp; dùng hai điểm treo thay vì một; chọn bức khổ nhỏ và nhẹ; và kiểm lại mỗi năm một lần — móc và dây là phần hỏng trước cả bức tranh. Với tường nhẹ, tường thạch cao hoặc tường không rõ kết cấu thì hỏi người có nghề, đừng tự đoán.
Cỡ: so với giường, không so với tường
Ở phòng khách người ta chọn cỡ tranh theo mảng tường. Ở phòng ngủ thì mốc đúng là cái giường, vì giường mới là thứ chiếm phần lớn thị giác.
Một bức quá lớn treo đối diện giường sẽ đè lên cả căn phòng khi bạn nằm nhìn. Một bức quá nhỏ trên mảng tường rộng thì lại lọt thỏm. Cách thử rẻ nhất vẫn là cắt giấy bằng đúng khổ, dán lên tường, rồi nằm xuống giường nhìn thử — góc nhìn khi nằm khác hẳn góc nhìn khi đứng, và đây là điều người ta hay quên.
Với phòng ngủ nhỏ, một bức vừa phải hoặc một bức khổ nhỏ để trên mặt tủ đầu giường thường hợp hơn tranh treo lớn.
Chọn mẫu cho một căn phòng để nghỉ
Đây là phần thuộc về gu, nên chỉ nói phần có lý do.
Phòng ngủ là nơi bạn nhìn vào lúc mệt và lúc vừa tỉnh dậy. Bức tranh nhiều chi tiết dày đặc, nhiều nhân vật, nhiều chuyển động sẽ đẹp ở phòng khách nhưng ở phòng ngủ thì mắt không có chỗ nghỉ.
Những mẫu thưa hơn, ít chi tiết hơn, chạm nông hơn thường hợp hơn — không phải vì chúng “đúng” mà vì chúng chịu được việc bị nhìn mỗi ngày trong nhiều năm.
Còn nếu bức tranh có ý nghĩa với bạn hoặc với gia đình thì cứ treo, vì đó mới là lý do đáng nhất để treo một bức tranh.
Ánh sáng: chỗ tranh đồng khác hẳn tranh khác
Bề mặt đồng phản chiếu ánh sáng, và trong phòng ngủ thì đây vừa là lợi thế vừa là vấn đề.
Lợi thế: dưới một nguồn sáng đặt chéo, các chi tiết chạm nổi lên rất rõ — đẹp hơn hẳn so với đèn chiếu thẳng.
Vấn đề: nếu bức tranh nằm trong tầm nhìn khi bạn nằm, và trong phòng có đèn hắt hoặc có ánh đèn đường lọt qua rèm, thì nó có thể tạo một điểm sáng chói đúng vào chỗ mắt hay đảo tới.
Cách kiểm chỉ tốn một tối: treo tạm, rồi tắt đèn chính, bật đèn ngủ, nằm xuống nhìn. Có chói thì đổi góc treo hoặc đổi vị trí đèn — dễ hơn nhiều so với phát hiện ra sau khi đã khoan.
Ẩm, nhiệt và phòng ngủ có máy lạnh
Phòng ngủ thường là phòng chạy máy lạnh nhiều nhất trong nhà, và điều đó có hai mặt.
Mặt tốt: không khí khô hơn thì bề mặt đồng ít bị đổi màu do ẩm hơn.
Mặt cần để ý: đừng treo tranh ngay trong luồng gió thổi thẳng, và cũng đừng treo ở mảng tường tiếp giáp với nhà tắm — mảng đó thường ẩm hơn phần còn lại, và ẩm là thứ làm hỏng lớp bề mặt cùng phần khung gỗ.
Lau thì theo cách đã dùng cho tranh đồng nói chung: khăn mềm khô, không chất tẩy, và với bức có lớp phủ màu thì càng nên lau nhẹ và thưa.
Phần kiêng quen thuộc
Quanh chuyện treo tranh trong phòng ngủ có khá nhiều điều kiêng truyền miệng — kiêng mẫu này, kiêng hướng kia, kiêng treo đối diện giường.
Cách đọc cho nhẹ: xem điều kiêng đó có lý do vật chất nào không. Kiêng treo vật nặng trên đầu giường thì có lý do rất rõ và đáng theo. Kiêng một số mẫu nhất định thì thuộc về quan niệm, và ở đó câu hỏi không phải đúng hay sai mà là nhìn nó mỗi ngày bạn có thấy dễ chịu không.
Nếu có người trong nhà thấy gợn với một bức tranh trong chính phòng ngủ của họ, thì chuyển nó đi là hợp lý — không phải vì điều kiêng đúng, mà vì phòng ngủ là nơi người ta cần thấy yên.
Ba điều gọn lại
Một, đầu giường là chỗ duy nhất trong nhà mà vật rơi xuống sẽ rơi trúng người không thể tránh — nên cách chắc nhất là treo ở tường đối diện, vốn cũng là chỗ bạn nhìn thấy nó nhiều nhất.
Hai, chọn cỡ theo cái giường chứ đừng theo mảng tường, và thử bằng giấy rồi nằm xuống nhìn — góc nhìn khi nằm khác hẳn khi đứng.
Ba, dành một tối để kiểm chói: tắt đèn chính, bật đèn ngủ, nằm nhìn thử. Bề mặt đồng phản chiếu, và một điểm sáng chói đúng tầm mắt là thứ chỉ lộ ra vào ban đêm.