Tranh đồng tặng cho tập thể: cơ quan, nhà thờ họ, nơi thờ tự

Tặng tranh đồng cho một người thì chỉ cần hợp gu người đó. Tặng cho một tập thể — cơ quan, nhà thờ họ, một nơi thờ tự, một trường học — thì khác hẳn, vì không có ai là chủ rõ ràng của món quà.

Đây là chỗ hay vụng, và cái vụng thường lộ ra muộn: bức tranh về tới nơi rồi không ai biết treo ở đâu, hoặc treo được vài tháng thì cất đi.

Hỏi trước, và hỏi đúng người

Với quà cá nhân thì bất ngờ là một phần của món quà. Với tập thể thì bất ngờ là rủi ro.

Cần biết ba thứ trước khi đi chọn: có chỗ treo không, ai là người quyết việc treo, và nơi đó có quy định gì về việc nhận quà không.

Cơ quan nhà nước và nhiều doanh nghiệp có quy định riêng về nhận quà — hỏi trước là tôn trọng người nhận, chứ không phải làm mất hay.

Với nhà thờ họ thì người quyết thường là trưởng họ hoặc ban lo việc họ. Hỏi qua một người trong nhà là ra, và câu hỏi đó cũng cho biết luôn nơi ấy đang cần gì.

Chỗ treo quyết định cỡ, không phải ngược lại

Sai lầm phổ biến: chọn bức đẹp trước rồi mới tính chỗ.

Nên đi theo chiều ngược: hỏi hoặc tới xem chỗ dự định treo, đo mảng tường, xem chiều cao trần, xem nguồn sáng, rồi mới chọn cỡ.

Sảnh cơ quan và gian thờ họ thường có trần cao và mảng tường rộng, nên bức nhỏ treo ở đó nhìn lọt thỏm. Ngược lại, phòng họp nhỏ mà treo bức lớn thì nặng nề.

Còn một chuyện rất thực tế hay bị quên: tường ở những nơi này không phải lúc nào cũng khoan được. Tường thờ, tường gạch cũ, tường có ốp gỗ — mỗi loại một cách treo, và có nơi không cho khoan. Hỏi trước thì tính được phương án đế đứng hoặc giá đỡ.

Chữ trên tranh: chỗ tế nhị nhất

Quà tập thể hay được khắc thêm dòng lưu niệm — tên bên tặng, ngày tháng, dịp.

Hai điều nên cân:

Dòng chữ càng lớn thì món quà càng giống một tấm biển. Nơi nhận sẽ phải nhìn tên bên tặng mỗi ngày, và điều đó làm người ta ngại treo ở chỗ trang trọng.

Chữ khắc là vĩnh viễn. Sai một chữ trong tên, sai một con số trong ngày, hoặc dùng tên cũ của cơ quan vừa đổi tên — đều không sửa được.

Cách nhiều nơi làm: để dòng lưu niệm nhỏ, đặt ở góc hoặc ở mặt sau, trên một tấm gắn riêng. Món quà vẫn có danh, mà nơi nhận vẫn thoải mái treo.

Và bắt buộc: duyệt bản chữ bằng văn bản trước khi thợ khắc, có người thứ hai đọc lại. Đọc một mình rất dễ trượt.

Nội dung: chọn thứ không kén người xem

Quà cá nhân thì chọn theo gu một người. Quà tập thể thì nhiều người nhìn mỗi ngày, trong đó có người không cùng quan niệm với mình.

Nên nhóm an toàn thường là cảnh thiên nhiên, hình ảnh gắn với nghề của nơi đó, hoặc mẫu trang trí thuần tuý.

Mẫu mang ý nghĩa tôn giáo hoặc mang tính cầu tài thì cần cân kỹ hơn: hợp ở nơi thờ tự và ở nhà thờ họ, nhưng đặt ở sảnh một cơ quan thì có thể không hợp.

Với nơi thờ tự thì càng phải hỏi, vì mỗi nơi có nếp riêng về thứ được treo và chỗ được treo. Đừng suy từ nơi này sang nơi khác.

Bàn giao cho gọn

Quà cá nhân thì trao tay là xong. Quà tập thể thì nên có thêm mấy thứ đi kèm:

• Một tờ ghi thông tin bức tranh: chất liệu, kích thước, năm làm, nơi làm, cách lau chùi.
• Phụ kiện treo phù hợp với loại tường ở đó, nếu đã biết trước.
• Đầu mối liên hệ của xưởng, phòng khi cần sửa hay cần làm lại phần gắn.

Tờ thông tin đó nghe hình thức nhưng rất có ích: vài năm sau, người phụ trách đã đổi, và không ai còn nhớ bức tranh này lau bằng gì cho khỏi hỏng.

Khi nơi nhận không treo

Chuyện này xảy ra, và nên chuẩn bị tinh thần từ đầu.

Có thể họ đã kín tường, có thể bức tranh không hợp với chỗ, có thể nội quy không cho. Đó không phải là họ không quý tấm lòng.

Cách cư xử nhẹ nhất: đừng hỏi lại xem đã treo chưa. Câu hỏi đó đặt người nhận vào thế phải giải thích hoặc phải treo cho xong chuyện.

Và đây cũng là lý do để quay về đầu bài: hỏi trước khi chọn thì phần lớn tình huống này không xảy ra.

Tiền: ai góp, ai đứng tên, ai giữ giấy

Quà tập thể hầu như luôn là tiền của nhiều người, nên phần này nên rõ từ đầu để về sau khỏi gợn.

Ba việc chốt trước khi đặt hàng: mức góp (bằng nhau hay tuỳ tâm), ai đứng ra giao dịch với xưởng, và ai giữ hoá đơn cùng giấy bảo hành.

Người đứng ra nên là một người thôi. Nhiều người cùng nhắn với xưởng là nguồn của lệch mẫu, lệch cỡ và lệch cả ngày giao.

Chi phí hay bị quên khi chia tiền: vận chuyển, phụ kiện treo, và công lắp tại chỗ. Với bức khổ lớn thì mấy khoản này không nhỏ, nên cộng đủ rồi hãy báo mức góp — báo thiếu rồi thu thêm là chỗ dễ mất lòng.

Thời gian: đặt sớm hơn mình tưởng

Tranh đồng làm riêng không phải hàng có sẵn, và mấy chặng đều cần thời gian: duyệt mẫu, làm, khắc chữ, hoàn thiện, rồi vận chuyển.

Chặng hay trễ nhất là duyệt mẫu, vì phía tặng là một nhóm nên mỗi vòng góp ý lại mất vài ngày. Hai vòng sửa là bình thường.

Nên khi hỏi xưởng, đừng chỉ hỏi "làm mất bao lâu" mà hỏi rõ: bao lâu từ lúc chốt mẫu, và nếu sửa một vòng thì thêm mấy ngày.

Rồi trừ ngược từ ngày trao, chừa thêm một khoảng cho phát sinh. Quà tới sau buổi lễ thì dù đẹp tới đâu cũng mất nửa ý nghĩa.

Ba điều gọn lại

Một. Với quà tập thể, bất ngờ là rủi ro. Hỏi trước ba thứ: có chỗ treo không, ai quyết, và nơi đó có quy định gì về nhận quà.

Hai. Chỗ treo quyết định cỡ, không phải ngược lại — và hỏi luôn xem tường ở đó có khoan được không.

Ba. Dòng chữ lưu niệm để nhỏ, đặt ở góc hoặc mặt sau, và duyệt bằng văn bản có người thứ hai đọc lại. Chữ khắc là vĩnh viễn.