Hạ một bức tranh đồng xuống: đặt tạm ở đâu, và treo lại thế nào
Bức tranh đồng treo mấy năm liền thì có lúc phải hạ xuống: sơn lại tường, chống thấm, chuyển nhà, hoặc chỉ là lau kỹ một lượt và kiểm lại bộ móc.
Nghe đơn giản, nhưng phần lớn hư hỏng của tranh đồng không xảy ra lúc treo mà xảy ra trong mấy giờ nó nằm dưới đất — lúc dựng tạm, lúc kê vội, lúc ai đó đi ngang.
Trước khi hạ: ba việc mất năm phút
- Chụp ảnh bức tranh trên tường, chụp cả bộ móc phía sau nếu với tới được. Lúc treo lại sẽ khỏi phải đoán chiều nào lên trên và cao bao nhiêu.
- Đo và ghi khoảng cách từ mép trần xuống mép trên của tranh. Một con số thôi, nhưng nó tiết kiệm cả buổi căn lại.
- Dọn chỗ đặt trước, lót sẵn chăn hoặc thùng giấy mở phẳng. Đừng hạ xuống rồi mới đi tìm chỗ để.
Hạ xuống: hai người, và cầm vào khung
Tranh đồng nặng hơn vẻ ngoài của nó, và trọng lượng dồn vào khung. Hai người — một người đỡ, một người nhấc khỏi móc — an toàn hơn hẳn một người với tay từ trên thang.
Luôn cầm vào khung, đừng tì tay lên mặt tranh. Phần chạm nổi là chỗ mỏng nhất và cũng là chỗ dấu tay in rõ nhất; móp một chi tiết nổi thì gần như không nắn lại được như cũ.
Nếu phải dùng thang thì thang phải đứng chắc trên mặt phẳng, và người trên thang không ôm tranh đi xuống — đưa cho người đứng dưới, rồi mới bước xuống tay không.
Đặt tạm: chỗ hỏng nhiều nhất
Nguyên tắc: không bao giờ để mặt tranh áp vào tường hay vào sàn. Phần nổi chịu toàn bộ sức nặng ở vài điểm, và chỉ cần vài giờ là có vết.
Hai cách đặt an toàn:
- Dựng nghiêng, mặt quay ra ngoài, lưng tựa tường, chân kê trên vải mềm. Dựng dốc vừa phải — dốc quá thì trượt.
- Đặt nằm ngửa trên mặt phẳng đã lót, và không chồng bất cứ thứ gì lên. Đây là cách chắc nhất nếu có chỗ.
Và dù đặt kiểu nào cũng nên che một tấm vải lên rồi đặt một cái gì đó dễ thấy ở trước — để không ai trong nhà đi ngang mà vấp hoặc dựa xe đạp vào.
Khi hạ xuống vì sơn nhà
Đây là ca hay gặp nhất và cũng hay hỏng nhất, vì tranh phải nằm dưới đất nhiều ngày giữa lúc nhà đang bụi bặm.
Chuyển tranh ra khỏi phòng đang thi công, đừng chỉ đẩy vào góc rồi phủ bạt. Bụi sơn và bụi tường bay rất xa, bám vào khe chạm nổi thì lau ra rất khổ.
Bọc thì bọc bằng vải hoặc giấy, đừng quấn nilon áp sát nhiều ngày — nilon giữ hơi ẩm bên trong, và ẩm đọng trên mặt kim loại là thứ gây đốm.
Khi có thợ làm trong nhà, nói rõ chỗ để tranh và dặn một câu. Phần lớn va quệt xảy ra vì không ai biết món đó nằm đó.
Hạ xuống để chuyển nhà: gói khác với đặt tạm
Đặt tạm vài ngày trong nhà là một chuyện; đưa lên xe đi một quãng đường lại là chuyện khác hẳn, vì lúc ấy có thêm rung xóc và sức ép từ đồ xung quanh.
Thứ tự gói thường dùng: một lớp vải hoặc giấy mềm áp mặt tranh, rồi một tấm bìa cứng cắt vừa che kín mặt để không vật gì tì thẳng vào phần nổi, cuối cùng mới quấn ngoài. Bốn góc khung là chỗ mẻ nhiều nhất nên bọc dày thêm ở đó.
Trên xe thì dựng đứng, kê cạnh, không đặt nằm — tranh nằm là mọi thứ chất lên trên, còn dựng đứng thì có kẹp hai bên là yên. Và nói với người chuyển đồ rằng thùng nào là tranh; một câu dặn có ích hơn ba lớp bọc.
Khi hạ xuống rồi quyết định không treo lại nữa
Chuyện hay gặp: sơn xong, nhìn tường trống thấy thoáng, cả nhà thấy để vậy cũng được. Vậy thì cất cho đúng cách, đừng để dựng sau tủ.
Chỗ cất tốt là nơi khô, ít chênh nhiệt, không sát tường ngoài — tường ngoài là nơi hay đọng ẩm. Dựng đứng trên một thanh kê cách sàn, có vải phủ, và vài tháng lật ra xem một lần.
Còn nếu đã chắc là không dùng nữa thì nên quyết sớm — tặng, bán lại, hoặc trao cho ai trong nhà muốn giữ. Một bức tranh nằm sau tủ ba năm thường ra khỏi đó trong tình trạng tệ hơn nhiều so với lúc còn treo trên tường.
Treo lại: kiểm móc trước khi kiểm tranh
Đừng treo lại bằng đúng bộ móc cũ mà không nhìn. Bộ móc đã chịu lực suốt mấy năm, và đây là dịp duy nhất để xem nó ra sao.
Kiểm ba thứ: dây có sờn không, vít có lỏng không, lỗ trên tường có bị rộng ra không. Lỗ rộng thì phải bắt lại chỗ khác hoặc dùng nở lớn hơn — nhét lại vít cũ vào lỗ rộng là bức tranh sẽ rơi vào một ngày nào đó.
Tường vừa sơn thì chờ khô hẳn theo đúng thời gian nhà sản xuất ghi, đừng treo ngay khi sờ thấy khô bề mặt. Với tường không chắc hoặc tranh nặng, hỏi người có chuyên môn xây dựng hoặc nhờ thợ bắt giúp — một bức tranh kim loại rơi xuống là chuyện nguy hiểm thật, nhất là nhà có trẻ nhỏ.
Nhân dịp hạ xuống thì làm luôn mấy việc này
Đã tốn công hạ rồi thì làm một lượt: lau sạch mặt sau và khung (chỗ không bao giờ với tới khi tranh đang treo), xem mặt sau có vết ẩm hay mốc không — đó là dấu hiệu tường chỗ đó bị ẩm, đáng biết hơn cả chuyện bức tranh — và lau bụi trong khe chạm nổi bằng cọ mềm khô.
Nếu thấy mặt sau có vệt ẩm thì đừng treo lại chỗ cũ ngay. Xử phần tường trước, vì treo lại vào chỗ ẩm là vài tháng sau lại phải hạ xuống lần nữa.
Ba điều gọn lại
Một. Phần lớn hư hỏng xảy ra trong mấy giờ tranh nằm dưới đất, không phải lúc nó treo trên tường.
Hai. Không bao giờ để mặt tranh áp vào tường hay sàn. Dựng nghiêng mặt quay ra ngoài, hoặc đặt nằm ngửa và không chồng gì lên.
Ba. Treo lại thì kiểm móc trước: dây sờn, vít lỏng, lỗ tường rộng ra. Nhét vít cũ vào lỗ rộng là bức tranh sẽ rơi vào một ngày nào đó.