Hạ tranh đồng xuống: khi sơn lại nhà, khi đổi chỗ treo, và lúc treo lại
Treo được rồi thì ai cũng tưởng xong. Nhưng có lúc phải hạ xuống: sơn lại nhà, đổi chỗ treo, dọn nhà, hay chỉ vì lau tường.
Phần lớn hư hỏng của tranh đồng không xảy ra lúc treo mà xảy ra lúc hạ và lúc cất tạm — vì lúc treo ai cũng cẩn thận, còn lúc hạ thì làm nhanh cho xong việc khác.
Trước khi động tay: năm phút
Nghe thừa nhưng đây là năm phút đáng nhất.
Chụp ảnh bức tranh đang treo, gồm cả ảnh chụp gần chỗ móc và dây phía sau nếu với tới được. Lúc treo lại bạn sẽ cần.
Đo và ghi lại vị trí: cách trần bao nhiêu, cách mép tường bao nhiêu. Treo lại đúng chỗ cũ khó hơn bạn tưởng, vì lỗ cũ thì còn mà cảm giác thì không.
Dọn sạch chỗ đặt tạm trước, trải sẵn chăn hoặc thùng carton mở phẳng. Đừng để hạ xuống rồi mới đi tìm chỗ.
Xem bức nặng bao nhiêu và có cần hai người không. Tranh đồng khổ lớn nặng hơn vẻ ngoài, và trọng lượng dồn về một phía khi nghiêng.
Tháo đồ xung quanh — kệ, đèn, đồ trang trí gần đó. Phần lớn va quệt xảy ra với thứ đứng cạnh chứ không phải với tường.
Hạ xuống: mấy điều cụ thể
Thứ tự đơn giản nhưng nên theo.
Nhấc thẳng lên rồi mới kéo ra, đừng kéo trượt dọc tường — mặt sau khung cọ vào tường vừa xước tường vừa xước khung.
Cầm vào khung, không cầm vào mặt tranh. Với tranh đồng thì dấu tay trên bề mặt là chuyện có thật, nhất là hàng đánh bóng.
Đeo găng vải nếu có. Rẻ, và nó giải quyết luôn chuyện dấu tay lẫn chuyện trơn tay.
Đặt xuống theo chiều đứng, dựa vào tường, mặt tranh quay vào trong và có lót ở dưới — đừng đặt nằm ngửa trên sàn, vì đó là lúc người ta bước lên hoặc đặt đồ lên.
Gỡ móc trên tường ngay và cất vào một túi nhỏ dán cạnh chỗ treo, kèm mẩu giấy ghi số đo. Móc rơi vãi là thứ mất nhanh nhất.
Cất tạm trong lúc sơn hoặc sửa nhà
Đây là giai đoạn nguy hiểm nhất cho bức tranh.
Đưa ra khỏi phòng đang thi công, đừng chỉ phủ lại. Bụi mài tường và hơi sơn bám vào bề mặt kim loại, và lau ra thì phiền hơn nhiều so với việc khiêng đi một lần.
Bọc bằng vải hoặc giấy trước, nilon sau — nilon áp thẳng vào mặt kim loại trong thời tiết nóng ẩm dễ đọng hơi nước.
Dựng đứng, không chồng lên nhau. Nếu có nhiều bức thì chèn tấm lót giữa từng bức.
Chỗ cất phải khô và không ai đi ngang. Gầm cầu thang và hành lang là hai chỗ hay được chọn và cũng là hai chỗ hay bị va nhất.
Ghi ra ngoài lớp bọc đây là gì và treo ở phòng nào. Sau hai tuần sửa nhà thì mấy gói bọc kín trông giống hệt nhau.
Treo lại: đừng dùng lại mọi thứ cũ
Chỗ hay chủ quan nhất.
Kiểm dây và móc trước khi treo lại. Dây đã chịu lực mấy năm, và lúc tranh đang nằm dưới đất là lúc duy nhất bạn nhìn được mặt sau — loạt bài đã có mục riêng về chuyện khung, dây và móc hỏng trước cả bức tranh.
Lỗ cũ trên tường có thể không còn chắc, nhất là sau khi trét và sơn lại. Lỗ nhìn thì lành mà vữa bên trong đã vỡ.
Tường mới sơn cần thời gian khô theo hướng dẫn của loại sơn dùng — treo sớm thì mặt sau khung dính vào lớp sơn còn mềm.
Lau bề mặt tranh trước khi treo lại, theo đúng cách của chất liệu đó chứ đừng tiện tay dùng chất tẩy đang cầm để lau tường.
Và treo lại đúng tầm mắt, đừng cứ theo lỗ cũ nếu lỗ cũ vốn đã cao quá — đây là dịp sửa được mà không tốn gì.
Khi bức tranh không về chỗ cũ nữa
Chuyện thường gặp sau khi sửa nhà.
Đừng vội treo đại vào một chỗ trống. Để tạm vài ngày rồi đi qua đi lại xem chỗ nào thật sự hợp — bức tranh đã sống trên tường cũ nhiều năm nên mắt bạn cần thời gian đọc lại.
Thử bằng giấy cắt đúng cỡ dán lên tường trước khi khoan. Cách này loạt bài đã nhắc ở phần kê lại đồ, và nó đúng với tranh hơn cả.
Nếu phòng mới sáng hơn hoặc tối hơn thì bức tranh sẽ trông khác — tranh đồng phụ thuộc vào ánh sáng nhiều hơn phần lớn chất liệu khác.
Còn nếu thật sự không còn chỗ thì cất đúng cách vẫn hơn treo vào chỗ chật chội hoặc chỗ dễ va. Cất tử tế thì vài năm sau mang ra vẫn nguyên.
Chỗ tường sau khi gỡ tranh
Phần hay bị quên cho tới lúc nhìn thấy.
Mảng tường sau bức tranh thường sạch và sáng hơn phần còn lại — không phải bẩn, mà là phần kia đã bạc đi theo năm tháng. Sơn vá riêng chỗ đó gần như luôn lộ.
Nếu định sơn lại cả phòng thì gỡ tranh trước khi sơn, đừng sơn quanh nó rồi tính sau.
Lỗ cũ nên trét lại ngay kể cả khi sẽ treo lại gần đó — lỗ để trống hút ẩm và làm mảng vữa quanh nó yếu dần.
Đánh dấu vị trí đinh cũ lên một tờ giấy trước khi trét, vì trét xong là mất dấu hoàn toàn.
Và nếu thấy vết ẩm hoặc mốc lộ ra sau lưng tranh thì xử phần ẩm trước đã — treo lại lên một mảng tường đang ẩm là hỏng cả tường lẫn mặt sau khung.
Ba điều gọn lại
Một, phần lớn hư hỏng xảy ra lúc hạ và lúc cất tạm chứ không phải lúc treo — vì lúc treo ai cũng cẩn thận còn lúc hạ thì làm nhanh cho xong.
Hai, chụp ảnh và ghi số đo trước khi hạ, gỡ móc cất ngay vào túi dán cạnh chỗ treo; nhấc thẳng lên rồi mới kéo ra, và đặt dựa đứng chứ đừng đặt nằm trên sàn.
Ba, treo lại thì kiểm dây và móc, và đừng tin lỗ cũ sau khi tường đã trét sơn lại — lỗ nhìn lành mà vữa bên trong có thể đã vỡ.