Ước trọng lượng tranh đồng trước khi treo: cân thế nào, cộng gì, chừa dư bao nhiêu
Các bài trước trong mục “Treo tranh đúng cách” đã nói về loại tường, loại nở, cách căn cụm nhiều bức và chỗ treo khi ở nhà thuê. Tất cả đều cần một con số đầu vào mà rất ít người có trong tay lúc khoan: bức tranh nặng bao nhiêu. Bài này chỉ làm một việc: giúp bạn có con số đó, và hiểu dùng nó ra sao.
Vì sao không thể đoán bằng tay
Nhấc một bức tranh lên, cảm giác “chắc tầm năm ký” thường sai rất xa. Lý do: tay cảm nhận cả độ khó cầm. Bức tranh to, mỏng, khó nắm cho cảm giác nặng hơn thật; khối nhỏ nhưng đặc thì cho cảm giác nhẹ hơn thật. Và khi treo, cái quyết định không phải cảm giác, mà là con số thật nhân với hệ số an toàn.
Cân ở nhà bằng cân sức khoẻ
- Đứng lên cân một mình, ghi số.
- Bê bức tranh (hoặc nhờ người đưa lên tay) rồi đứng lên cân lần nữa, ghi số.
- Lấy hiệu hai số. Làm hai ba lần, lấy số lớn nhất.
Cân sức khoẻ thường sai vài trăm gam, đủ dùng cho việc này. Với bức quá to không bê lên cân được, hỏi người bán con số đã cân lúc đóng hàng; nhiều nơi có ghi trên phiếu giao. Nếu không có, nhờ hai người cùng bê đứng lên cân, cũng lấy hiệu như trên.
Chú ý: cân cả bức đã hoàn chỉnh, có khung, có kính (nếu có), có nền. Đừng dùng con số trọng lượng tấm đồng người bán đưa ra để quảng cáo độ dày.
Phần nặng thật nằm ở đâu
Người mua hay nghĩ tranh đồng nặng vì đồng. Thực tế, với tranh gò hay tranh dập, tấm đồng thường khá mỏng; phần nặng lớn lại nằm ở:
- Khung gỗ: khung bản to, gỗ tự nhiên đặc có thể nặng hơn cả tấm đồng.
- Nền: ván ép, MDF dày, chất độn sau phần nổi.
- Kính hoặc mica (nếu có): kính phủ cả bề mặt tranh khổ lớn là một khối nặng đáng kể.
Vì thế hai bức cùng khổ, cùng tấm đồng, có thể chênh nhau gấp đôi chỉ vì khung. Đó là lý do phải cân, không thể suy từ kích thước.
🔴 Chừa dư: con số trên vỏ hộp nở không phải để dùng sát
Đây là chỗ dễ sai nhất. Vỏ hộp nở, móc treo thường in một con số tải. Con số đó đo trong điều kiện chuẩn: đúng loại tường, khoan đúng cỡ, lực kéo thẳng. Ở nhà thật thì:
- Tường có thể bở hơn, lỗ khoan có thể rộng hơn.
- Tranh không kéo thẳng xuống mà kéo chéo ra ngoài, vì trọng tâm nằm trước mặt tường vài phân.
- Theo thời gian nở nhựa lão hoá, gỗ co lại, rung động từ cửa đóng mạnh và xe chạy ngoài đường làm lỏng dần.
- Có lúc tải bị tăng đột ngột: ai đó vịn vào khung, lúc lau bị ấn mạnh.
Thói quen an toàn của thợ treo là chọn tổng tải của các điểm treo gấp nhiều lần trọng lượng tranh, và chia tải ra ít nhất hai điểm với tranh khổ vừa trở lên. Con số chính xác bao nhiêu lần tuỳ tường và loại nở; nếu không chắc, hỏi người bán nở hoặc thợ. Nguyên tắc chung: không bao giờ chọn nở có tải ghi trên vỏ chỉ vừa bằng trọng lượng tranh.
Một điểm treo hay hai điểm treo
- Một điểm, dây căng sau lưng: dễ chỉnh thăng bằng nhưng toàn bộ tải dồn vào một chỗ, tranh dễ lệch khi chạm vào. Chỉ hợp tranh nhỏ.
- Hai điểm cách nhau: tải chia đôi, tranh đứng yên hơn. Hợp với tranh khổ vừa và lớn.
- Thanh treo chạy ngang (kiểu thanh nẹp hai mảnh ăn khớp vào nhau): tải chia đều theo chiều dài, rất chắc cho tranh to, nặng. Cần bắt thanh vào tường bằng nhiều vít.
Khi nào không nên tự treo
- Tranh nặng tới mức một người không bê lên ngang tầm được một cách thoải mái.
- Tường thạch cao, tường gạch rỗng mà bạn không biết khung xương hay vách đặc nằm ở đâu.
- Vị trí treo phía trên cầu thang, phía trên giường, phía trên lối đi nhiều người.
- Phải đứng trên ghế xoay, ghế nhựa, hoặc thang không có người giữ.
Bất kỳ ô nào ở trên đúng thì gọi thợ. Tiền công treo rẻ hơn rất nhiều so với một bức tranh rơi, một bức tường nứt hay một cú ngã.
Ghi lại con số cho lần sau
Viết trọng lượng đã cân và loại nở đã dùng lên một mẩu giấy dán ở mặt sau tranh. Lần sau chuyển nhà, sơn lại tường hay đổi chỗ treo, người treo không phải đoán lại từ đầu. Nếu tranh làm quà, ghi kèm con số này trong lời dặn cho người nhận là một sự chu đáo ít ai nghĩ tới.
Trọng lượng còn quyết định cả chuyện vận chuyển và bê lên tầng
Con số đã cân không chỉ dùng lúc khoan. Nó còn trả lời mấy câu hỏi đi trước việc treo mà người mua hay quên:
- Bê lên cầu thang bộ được mấy người. Tranh khổ lớn vừa nặng vừa cồng kềnh; ở cầu thang hẹp, xoay góc chiếu nghỉ là lúc dễ va khung vào tường nhất. Biết trước trọng lượng để gọi đủ người.
- Có vào thang máy chung cư được không. Không phải vì nặng mà vì kích thước; nhưng nếu phải bê bằng thang bộ thì trọng lượng thành vấn đề ngay.
- Đặt tạm ở đâu khi chưa treo. Tranh nặng dựng đứng dựa tường trên sàn gạch trơn có thể trượt chân đổ úp mặt. Kê lên tấm xốp hoặc tấm thảm, chân tranh chặn bằng vật nặng.
Với tranh đặt làm riêng, hỏi xưởng con số trọng lượng dự kiến trước khi chốt khung. Đổi khung bản nhỏ hơn hoặc nền nhẹ hơn ở bước này rẻ hơn rất nhiều so với phải gia cố tường sau khi tranh đã về.
Nói gọn lại
Trước khi chọn bất kỳ cái nở nào, hãy cân bức tranh đã có khung bằng cân sức khoẻ, chia tải ra ít nhất hai điểm với tranh từ khổ vừa, và chọn nở có tải gấp nhiều lần trọng lượng đó. Đoán bằng tay, dùng sát con số trên vỏ hộp là hai thói quen gây ra phần lớn các bức tranh rơi.